OSMANLI İKTİSAT ZİHNİYETİNDE KAMU HİZMETLERİNİN YERİNE GETİRİLMESİ VE VAKIFLAR

Rahime Hülya ÖZTÜRK

Öz


Vakıflar Osmanlı iktisadi ve sosyal yaşamında pek çok görevi yerine getiren kurumlar olmuştur. Fetihlerle topraklarını genişletmeyi amaçlayan devlet ordunun ihtiyaçları için önemli askeri harcamalar yaparken kamusal hizmetleri gerçekleştirme görevini vakıflara devretmiştir. Padişahların bizzat kendileri, eşleri, çocukları ve önemli devlet görevlileri tarafından pek çok vakfın kurulduğu, vakıfların toplumsal yaşamda yaygınlaşması için vakıf kurulmasının desteklendiği görülmektedir.

Kuruluş amaçları açısından farklılık gösteren vakıfların odak noktası ekonomik sorunların giderilmesini sağlamak ve yardımlaşmayı teşvik etmektir. Maddi sorun yaşayan bir esnafın günümüz sandıklarına benzetilebilen vakıftan borçlanması hem borçluyu rencide etmemekte hem de ekonomik işleyişin devam etmesini sağlamaktadır. Ya da vergi borcunu ödemek isteyen köylüler için kurulan vakıflar aracılığıyla hem vergi borcu ödenebilmiş hem de köylü maddi sıkıntısını hafifletmiştir. Vakıfların en önemli özelliği ise devletin yerine getirmesi gereken kamu hizmetlerini üstlenmiş olmasıdır. Herhangi bir altyapı ya da bayındırlık hizmetinin yerine getirilmesinde vakıflar doğrudan rol almıştır. Tüm bu nitelikleri nedeniyle vakıflar Osmanlı iktisadi ve sosyal yaşamında önemli bir kurum olarak varlıklarını sürdürmüşlerdir.  

Bu çalışmanın birinci bölümünde Osmanlı Devleti’nde vakıfların önemi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde vakıfların kuruluş şekilleri ve vakıfların ekonomik boyutu ele alınmıştır. Üçüncü ve son bölümde ise para vakıflarının yapısı ve ekonomik etkileri ortaya konmaya çalışılmıştır.


Tam Metin:

PDF

Referanslar


Alper, Değer, Erdoğan, Canan (2009). ‘‘16. ve 18. YY Arasında Bursa Para

Vakıfları ve Bursa Ekonomisine Etkileri’’. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari

Bilimler Fakültesi Dergisi, cilt XXVIII, sayı 1, 85-89

Akgündüz, Ahmet (1988). İslam Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakıf Müessesesi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi

Barkan, Ömer L. Ayverdi, Ekrem H. (1970). İstanbul Vakıfları Tahrir Defteri 1546. İstanbul: Baha Matbaası

Berki, Ali H. (2006). ‘‘Hukuki ve İçtimai Bakımdan Vakıf’’. Vakıflar Dergisi. Tıpkı Basım, Sayı 5, 9-15

Çağatay, Neşet (2006). ‘‘Osmanlı İmparatorluğu’nda Riba- Faiz Konusu, Para

Vakıfları ve Bankacılık’’. Vakıflar Dergisi, sayı 9, Tıpkı Basım, 39-57

Çatalcalı Ali Efendi (2014). Açıklamalı Osmanlı Fetvaları Fetava-yı Ali Efendi, Cild-i Sani Haz: H.Necati Demirtaş. İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı

Çiftçi, Caner (2004). ‘‘18.Yüzyılda Bursa’da Para Vakıfları ve Kredi İşlemleri’’. Tarih Araştırmaları Dergisi, cilt, 23,sayı, 36,79-102

Çiftçi, Caner (2006). ‘‘Osmanlıda Mahalle Avarız Vakıfları: Bursa Örneği 1749-

’’ Akademik Araştırmalar Dergisi,sayı 29, 51-69

Çizakça, Murat.‘‘Osmanlı Dönemi Vakıflarının Tarihsel ve Ekonomik Boyutları’ ’Bahçeşehir Üniversitesi, İstanbul, 21-31.

Genç, Mehmet (2014).‘‘Klasik Osmanlı İktisadi-Sosyal Hayatı ve Vakıflar ’’Vakıflar Dergisi, sayı 42, 9-18

Gökmen, Ertan (2012). ‘‘211 Numaralı Manisa Şer‘iyye Sicilindeki Vakıf

Muhasebe Kayıtları (1778-1795) ’’ Vakıflar Dergisi, sayı 38, 85-120

Güran, Tevfik (2006). Ekonomik ve Mali Yönleriyle Vakıflar, Süleymaniye ve Şehzade Süleyman Paşa Vakıfları. İstanbul: Kitabevi Yayınları

İpşirli, Mehmet(1991). ‘‘Vakıf’’. DİA

Köprülü, Fuad (1942). Vakıf Müessesesinin Hukukî Mahiyeti ve Tarihî

Tekâmülü. Vakıflar Dergisi II, 1-37

Kurt, Yılmaz (2011).Koçi Bey Risalesi. Ankara: Akçağ Yayınları.

Orbay, Kayhan (2006). ‘‘The Economic Efficiency of Imperial Waqfs in the

Ottoman Empire. ’’ XIV International Economic History Congress, Helsinki, Session 121, 1-15

Orbay, Kayhan (2011a). ‘‘Vergi Kayıtları, Mahsul Miktarları ve Fiyatlar:

Vakıfların Rüsûm, A‘şâr-ı Hubûbât ve Fürûht-ı Hubûbât Defterleri.’’ OTAM, sayı 30, 127-144

Orbay, Kayhan (2011b). ‘‘Gazi Süleyman Paşa Vakfı’nın Mali Tarihi ve 17. Yüzyılda Trakya Tarımsal Ekonomisi’’. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi cilt 30, sayı 49, 145-182.

Orbay,Kayhan (2013). ‘‘Vakıflar ve Merkez Arasında Gelir Aktarımları ve Savaş Finansmanı’’.Vakıflar Dergisi sayı: 39, s.75-88

Özcan,Tahsin(1999).‘‘Sofyalı Bali Efendi’nin Para Vakıflarıyla İlgili Mektupları’’. İslam Araştırmaları Dergisi, sayı 3, 125-155

Özcan, Tahsin (2003). Osmanlı Para Vakıfları Kanuni Dönemi Üsküdar Örneği. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi

Öztürk, Nazif (1991). ‘‘Vakıflar Arşiv Kayıtlarına Göre Niksar Vakıfları’’.

Vakıflar Dergisi, sayı 22, 45-69

Solak, İbrahim (2009). ‘‘27 Numaralı Şer'iye Siciline Göre Antep Vakıfları

(1664-1666) ’’. Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 161-171

Şimşek, Mehmet (1986). ‘‘ Osmanlı Cemiyetinde Para Vakıfları Üzerine

Münakaşalar’’. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt 27, sayı 1,207-220

Tızlak, Fahrettin (1991). ‘‘XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Harput Vakıfları’’.

Vakıflar Dergisi, sayı 22, 69-77

Ülker, Yakup (2012). ‘‘Osmanlı Devletinin Sosyal ve Ekonomik Hayatında Para Vakıflarının Rolü ve Muhasebe Uygulamaları’’. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, cilt: 1, Sayı: 2

Ünal, Mehmet A. (1997). Osmanlı Müesseseleri Tarihi. Isparta

Yediyıldız, Bahaeddin (1984). ‘‘XVIII. Asır Türk Vakıflarının İktisadi Boyutu’’. Vakıflar Dergisi, sayı 18, 5-43

Yediyıldız, Bahaeddin (2012). Vakıf. Diyanet İslâm Ansiklopedisi, cilt XLII,

-486




DOI: http://dx.doi.org/10.11616/AbantSbe.

Bu makaleye yapılan atıflar

  • Bu makaleye yapılan atıf(lar) tespit edilememiştir.



İletişim Adresi: Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14030 Gölköy-BOLU

Tel: 0 374 254 10 00, Dahili: 1478/ 1496, Faks: 0 374 253 49 71

E-posta: sbedergi@ibu.edu.tr